Մեր զրուցակիցն է պատմ. գիտ. թեկն. Հովհաննես Հովհաննիսյանը:
Հովհաննես, այսօր քաղաքացիական նախաձեռնությունները պայքարի նոր մեթոդներ են գտել, շարունակ նոր նախաձեռնություններ, նոր ակցիաներ, նոր պահանջեր են դնում, սակայն շատերի գնահատմամբ, մեծ հաշվով արդյունքներն այնքան էլ նկատելի չեն: Ըստ Ձեզ, ինչո՞ւ:
Քանի որ խոսեցիք արդյունքների մասին, նախ շնորհավորեմ մեր օլիմպիականներին մեդալների կապակցությամբ, քանի որ էլ ավելի ուրախացա, որ Արսեն Ջուլֆալակյանին համալսարանում դասավանդել եմ:
Ինչ վերաբերում է քաղաքացիական նախաձեռնություններին, սկզբում նրանց նկատմամբ այլ էր վերաբերմունքը, սակայն ժամանակի ընթացքում վերաբերմունքը առավել դրական երանգներ ստացավ. հասարակության որոշ հատվածներ տարբեր հարցերի կապակցությամբ զարթնում են խորը նիրհից: Ակամայից հիշեցի 2004-ին մի խումբ ուսանողների, երիտասարդների, որոնք «Հանուն գիտության զարգացման» նախաձեռնող խումբ էին ստեղծել, և այս տեսակի մեջ առաջինն էին, որ իրենց հուզող խնդրի վերաբերյալ ոտքի կանգնեցին: Այն ժամանակ որոշեցինք խնդիրը չքաղաքականացնել, այլապես այդ շարժումը տեղի չէր ունենա, այն պետք է լիներ ապաքաղաքական, քանի որ միավորում էր տարբեր տեսակի մարդկանց: Այսօր, սակայն, քաղաքացիական նախաձեռնությունները պնդում են, որ քաղաքացիական շարժումը չի կարող լինել ապաքաղաքական, այն պետք է լինի ապակուսակցական, ինչը շատ ճշգրիտ բանաձևում է շարժումներն առաջ տանելու համար: Սակայն եթե այս հարցն ավելի գլոբալ, ընդհանուր դաշտի համատեքստում դիտարկենք, թե ինչ են տալիս արդյունքում, արդյոք այդ դեպքերը չեն կրկնվի՞, արդյոք Մաշտոցի պուրակի հաղթանակը կմնա հաղթանա՞կ և այնտեղ նոր շենք չեն կառուցի, մանավանդ որ արդեն խոսակցություններ կան Մաշտոցի պուրակում Համազգային թատրոնի շենքի կառուցման մասին, արդյոք չեն կրկնվի՞ Թեղուտի անտառի նման ծառահատումներ և այլն: Տեսնում ենք, որ այնուամենայնիվ, կրկնվելու ենք, նորից լինելու են, նորից քաղաքացիական հասարակությունը ոտքի է կանգնելու, այսինքն, այնուամենայնիվ, գլոբալ հաղթանակ չեն ապահովում այս շարժումները, չնայած փոխում են հասարակության որոշ հատվածների քաղաքացիական գիտակցության մակարդակը:
Գլոբալ հաղթանակ ասելով հասկանում եք համակարգափոխությո՞ւն, սահմանադրական կարգի վերականգնո՞ւմ:
Գլոբալ փոփոխություն համարում ենք այդ բոլորը՝ սահմանադրական կարգի վերականգնում, քաղաքական համակարգի փոփոխություն, որ ամեն որոշում կայացնելիս իշխանությունները ելնեն ոչ թե առանձին անհատների, խմբերի, օլիգարխների շահերից, այլ հասարակության շահից, իսկ դրա համար անհրաժեշտ են հանրային քննարկումներ, թափանցիկություն, որոշումների ընդունման բաց ընթացակարգեր, որ մարդկանց մոտ հարցեր չառաջանան, իսկ դրա համար անհրաժեշտ է համակարգափոխություն, իսկ դրա փոփոխման համար պետք է փոխվի հանրային գիտակցության մակարդակը: Այս տեսանկյունից, այս քաղաքացիական նախաձեռնությունները հանրային գիտակցություն փոխելու միտված մեծ գործ կարող են անել, որն էլ իր հերթին կարող է նպաստել համակարգի փոփոխությանը, դրա համար էլ ես բավականին արժևորում եմ քաղաքացիական նախաձեռնությունների դերը ընդհանուր համակարգաստեղծ առաքելության մեջ:
Հովհաննես, գիտակցական փոփոխության առկայածումներ տեսել ենք, սակայն արդյունքները չենք տեսնում, հիմա մի քանի հարյուր հոգի են, անգամ ամենադաժան դեպքի շուրջ ձևավորված նախաձեռնություններում հանրային համախմբվածություն չկա կամ շատ փոքր տոկոս է կազմում:
Միևնույն է, ինչ էլ անենք, հասարակության մեջ լինելու է մի ակտիվ զանգված՝100-200 կամ 300 հոգի, որոնք առաջամարտիկն են կամ լոկոմոտիվը, որոնք իրենց գաղափարներով, իրենց ակտիվությամբ առաջ են տանելու հասարակության մյուս զանգվածին: Բայց դրանց զուգահեռ, այդ 100-200 -ի գլխավոր սխալներից մեկը համարում եմ այն, որ շատ հաճախ մենք չենք նայում այդ շրջանակից դուրս գտնվող մարդկանց կարծիքը, նրանց շատ հաճախ համարում ենք «լյումպեն»: Եվ երբ գալիս են ընտրությունները, մեզ թվում է՝մեծ փոփոխություններ ենք ունենալու, իսկ մենք ունենում ենք այն, ինչ ունենում ենք, երբ չճանաչված մեկը/ես նրանց երբեմն անվանում եմ պոլի փայտը/կարող է հաղթել քաղաքական անցյալ ունեցող, քաղաբանտարկյալ եղած որևէ ճանաչված քաղաքական գործչի, և լուրջ խորքային վերլուծություններ չեն կատարվում, թե ինչու այսպես տեղի ունեցավ: Այսօր երբ հանրահավաքներին գնալով ավելի ու ավելի քիչ մարդ է մասնակցում, միևնույն է, լուրջ վերլուծություններ չեն կատարվում, որ հասկանան՝ վերջիվերջո ինչու նման բան տեղի ունեցավ: Երբ կլինեն այսպիսի վերլուծություններ, կհասկանան սխալները, կփորձեն այդ շրջանակից դուրս գալ և այս լոկոմոտիվի շահերը որոշակիորեն համապատասխանեցնել հանրային մեծամասնության շահին, այդ ժամանակ էլ կլինեն փոփոխություններ:
Դե հիմա իրենք ասում են, որ ով քննադատում է իրենց, իշխանության ջրաղացին են ջուր լցնում, մենք էսքանը կարողացանք անել, էսքանն արեցինք և այլն:
Կարծում եմ ժամանակն է՝ երիտասարդական որոշակի ուժեր, որոնք թարմ են, ակտիվ, գաղափարներով և ուժով լեցուն, կարողանան ձևակերպել իրենց օրակարգը, դուրս գալ իշխանություն-ընդդիմություն այս հակադրությունների շղթայից, իրենց դուրս դնեն 88-ի ից հետո եկող լիդերների շարունակական իշխանության շղթայից և կարողանան իրենց տեղը գրավել քաղաքական դաշտում, որովհետև մենք արդեն 20 տարի է նույն անձերի շուրջ ենք պտտվում և միևնույն կաթսայի մեջ եփ տալիս: Ժամանակն է, որ նույն 88-ի նման մի խումբ երիտասարդներ, որոնց չէին ճանաչում, բայց ժամանակի ընթացքում դարձան առաջամարտիկներ, նույն կերպ այսօր երիտասարդների խումբ ձևավորվի, որոնք կան, գոյություն ունեն, ուղղակի նրանց պետք է մոտիվացիա, համախմբվածություն, որ նրանք դառնան ապագա Հայաստանի առաջամարտիկներ: Այսօր որոշակի քաղաքականցված շրջանակների երիտասարդներ, եթե իրենց դուրս են դնում այդ սահմանափակ շրջանակից, նրանց անմիջապես կպցնում են դավաճանի պիտակը ու դրա համար էլ ամեն մի նոր նախաձեռնություն քաղաքական ուժերի կողմից խեղդվում է հենց բնօրրանում: Մյուս կողմից, նոր շարժման ու փոփոխությունների համար անհրաժեշտ են լուրջ ռեսուրսներ, այդ թվում՝ ֆինանսական, տեղեկատվական, ինչն այսօր երիտասարդները չունեն, և այսպես շատ դժվար է այսօր քաղաքական դաշտում որևէ բան անել, այդ պատճառով նրանք շատերը լատենտ են, որոշակի մարգինալացված, բայց ես համոզված եմ, որ ապագա Հայաստանը որոշելու են այդ չկաշառված, չփչացած, քաղաքական տարբեր կեղտոտ խաղերի մեջ չմտած երիտասարդները (ի դեպ երիտասարդ հասկացության մեջ տարիքային սահմանափակում ի նկատի չունեմ):
Շատերը առաջնային են համարում քրեաօլիգարխիկ համակարգի վերացման անհրաժեշտությունը, սակայն թե մենք ի՞նչ համակարգ ենք ուզում ունենալ, օլիգարխ չպետք է լինի՞, թե օլիգախին հարկային դաշտ պետք է բերել:
Կարծում եմ՝սրանք արհեստական հարցադրումներ են, ես հաստատ գիտեմ՝մենք ինչ ենք ուզում՝ օրենքի գերակայություն և երբ լինի օրենքի գերակայություն, կամաց-կամաց դուրս կգա օլիգարխ հասկացությունը որպես այդպիսին և կլինեն գործարարներ, հարուստներ, որոնք բնորոշ են բոլոր տեսակի հասարակություններին, լինի կապիտալիստական թե սոցիալիստական: Կան կապիտալ կուտակած անհատներ, որոնք որոշակի կարևոր դեր ունեն տնտեսության և քաղաքականության ոլորտում: Ուղղակի Հայաստանում տնտեսության և քաղաքականության սահմանը չկա, որովհետև երբ նայենք մեր խորհրդարանին և տեսնենք՝ քանի գործարար պատգամավոր ունենք, կհասկանանք, որ տնտեսությունը և քաղաքականությունը ձուլվել են, և այսօր քաղաքականությունը սեփական տնտեսական լծակները ապահովելն է և նոր բիզնես ոլորտ գրավելու գործիք է: Շատ քիչ հաշված գործարարներ կտեսնեք, որ չեն ձգտում մտնել քաղաքական համակարգի մեջ, որովհետև հասկանում են, որ Հայաստանում առանց դրա որևէ կերպ հնարավոր չէ իրենց բիզնեսը պահպանեն: Իսկ այս տեսանկյունից ես համամիտ չեմ, որ առաջինը պետք է քրեաօլիգախիկ համակարգը վերացնել, համակարգ ինքնին կվերանա, կփոփոխվի, ավելի արդյունավետ ձևեր կընդունի, երբ օրենքը գործի, վճարեն հարկերը և սահմանափակվեն տնտեսական գործունեությամբ:
Օրենքը չի գործում, որովհետև մենք չենք ուզո՞ւմ գործի, գուցե այսպես ավելի հե՞շտ է ապրում:
Օրենքի գործողության անցնելը հավասար է վիրահատական դանակի միջամտության, հայ հասարակությունը հարմարվել է, ադապտացվել տարբեր կոռուպցիոն պրակտիկաների ու մեխանիզմների: Շատ հաճախ օրենքի գերակայությունը մարդկանց շահերին է վնասում: Պետք է անել այնպես, որ հին արատավոր համակարգը անցնցում անցում կատարի դեպի օրենքի գերակայությանը:
Վերջին ակցիաներին Դուք էլ առավել ակտիվորեն մասնակցում եք, հատկապես Հարսնաքարում տեղի ունեցածը դատապարտող ակցիաներին: Ըստ Ձեզ՝ պահանջները, որոնք առաջ են քաշում այս երկու նախաձեռնությունները, բավարա՞ր են, կարո՞ղ ենք արդյոք կոնկրետ մեկին պատժելով փոփոխության հասնե՞լ:
Տվյալ օլիգարխի հետ կապված կուտակվել էր մեծ բացասական էներգիա, նրա ցինիկ հայտարարությունները, անօրինական դաշտում Բջնի, Նոյ գործարաններն այլ գործարարից կամ օլիգարխից խլելը, ֆուտբոլիստների նկատմամբ նրա արհամարհական կեցվածքը, այսինքն՝ սա մեկ օրվա արդյունք չէ, այլ կուտակված բացասական էներգիայի պայթյուն էր, միգուցե այլ օլիագարխի օբյեկտում տեղի ունենար և նման արձագանք չլիներ, բայց քանի որ նրա անձի շուրջ կար նման մթնոլորտ, այն պայթեց: Նույնը քաղաքական համակարգում է. տարիներ շարունակ քաղաքական համակարգում տեղի չեն ունենում փոփոխություններ, կուտակվում է բացասական էներգիա և այդ պայթյունը տեղի է ունենում, սա տեսանք արաբական երկրների օրինակով, դա կարող է լինել Ռուսաստանում, որովհետև պուտինյան վարչակարգը լցնում է մարդկանց համբերության բաժակը, և եթե Հայաստանում էլ չլինեն անձերի ու համակարգի փոփոխություն, հնարավոր է Հայաստանում էլ այդ էներգիան այնքան կուտակվի, որ պայթի, ինչը, սովորաբար, տեղի է ունենում ընտրությունների նախաշեմին:
Ի՞նչ էնեգիա կուտակվելու մասին է խոսքը, երբ այս պահին Սերժ Սարգսյանին այլընտրանք հասարակությունը չի տեսնում:
Նախորդ հիասթափությունները հանգեցրին նրան, որ այսօր գործող նախագահը մեծ իմաստով այլընտանք չունի, որովհետև լրատվամիջոցների վերահսկողությունը, հասարակության ապատիան և այլ տարբեր գործոններ բերել են նրան, որ մարդիկ չեն տեսնում ընտրությունների միջոցով համակարգը, կյանքը փոխելու հնարավորություն, իսկ փողոց դուրս եկողների քանակը զգալիորեն կրճատվել է նախորդ հիասթափությունների ֆոնին:
Իսկ հեղափոխությունը մոտ չէ՞…
Չգիտեմ…/ժպտում է/:
Կիպրոսն էլ կործանեց «խնամի, ծանոթ, բարեկամ»-ի սկզբունքը
Վերջին շրջանում օրակարգ են թելադրում քաղաքացիները
Բեմադրություն, որտեղ անտաղանդ են թե՛ սցենարիստը, թե՛ ռեժիսորը
Մեր երկրում այլևս ցիվիլ տարբերակով հարց լուծել հնարավոր չէ
Մենք կարծես ընկել ենք բացասական ցիկլի մեջ եւ վատից վատն ենք միայն տեղաշարժվում
Ունենք մի անիմաստ պաշտոն` նախագահի պաշտոնը
«Կասկած կա, որ յուրացվել են հարկատուների հաշվին ձևավորված միջոցները»
Սա ազգային պետություն չէ, այլ կեղեքման և ստրկացման գործիք
Կոմպրոմատային հավասարակշռությունը խախտվում է
Խնդիրը Արմավիան չէ, այլ հայկական ավիացիայի ոչնչացումը
