Ամենահզոր զենքն անհնազանդությունն է

Մեր զրուցակիցն է ՌԱՀՀԿ տնօրեն, Մաշտոցի պուրակի առաջին ապամոնտաժող խմբի անդամ Մանվել Սարգսյանը

Պարոն Սարգսյան, նախընտրական քարոզարշավն ընթացքի մեջ է, կուսակցությունների կողմից տարբեր կարգախոսներ են հնչում`«Հավատանք, որ փոխենք», «Գալիս ենք» և այլն: Ըստ Ձեզ`կա՞ մեր հասարակության մոտ ընտրությունների միջոցով փոփոխություն իրականացնելու ցանկություն:

Եթե հարցն աբստրակտ դիտարկենք, իհարկե Հայաստանի հասարակությունն ուզում է այս վիճակից դուրս գալ: Նրանք, ովքեր ուզում են Հայաստանում այս վիճակը հազար տարի պահպանվի, իրենցից ոչ մի բան չներկայացնելով, կարողացել են յուրացնել բոլորի իրավունքները, ազգային հարստությունը: Այլ խնդիր է` ինչպես են մարդիկ իրենց դրսևորում այս վիճակում: Մենք տեսնում ենք, որ տարբեր տեղերում` Էջմիածնում և այլն, դպրոցները, հիմնարկները փակում են, մարդկանց ձեռքները պաստառներ տալիս, որ անօրինական ձևով նախագահի պաշտոնում նստած մարդը քարոզարշավ անցկացնի: Բացահայտ, մասշտաբային հանցագործություն է կատարվում այդքան մարդկանց առաջ, բայց նրանց շանտաժի են ենթարկում, որ եղածն էլ կկորցնեն, և քսան տարի անկախության մեջ ապրող մարդիկ հավատում են դրան, և մտածում` գնանք, պրծնենք սրանցից… Թեև շատ են խոսում, որ այդ մարդկանց փող են տալիս, բայց ոչ, ոչ ոք այդքան չի կարող մարդկանց առնել և իմաստ էլ չկա: Սա է խնդիրը...

Այսինքն` խոսում էինք` այս հասարակությունը փոխվել է, պահանջատեր է դարձել և այլն, սա այլևս այն հասարակությունը չէ, որ աչք կփակի կեղծված ընտրությունների դեմ, վերջին հաշվով պատրա՞նք էր:

Չգիտեմ` ով էր այդ պատրանքը ստեղծում և ինչ նպատակով, բայց ինձ համար փոխված է այն հասարակությունը, որտեղ ի հայտ են եկել քաղաքացիներ (թեև ոչ մեծ թվով), որոնք գիտեն, որ չեն ենթարկվի անօրինականությանը: Ես չգիտեմ` ընդդիմություններն իրենցից ինչ են ներկայացնում, մարդիկ ընդամենը հակադրվա՞ծ են ինչ-որ իշխողների, թե մարդիկ են, որոնք չեն ենթարկվում անօրինականությանը: Մեծ մասամբ, այն մարդիկ են, որոնք ցանկացած անօրինականությանն ե ենթարկվում, և դրա համար որևէ տարբերություն, որակական փոփոխություն չկա նրանց և ցույցի գնացողների միջեւ:

Միասնական շտաբ են ստեղծում, ձեռքները խփում են սեղանին, թե մենք ունենք հզոր հնարավորություն մինչև վերջ գնալու և թույլ չենք տա, որ կեղծեն, բայց ի՞նչ են արել իմ բերած օրինակի` Սերժ Սարգսյանի հանդիպման այդ մասշտաբային հանցագործությունների դեմ: Ոչ մի բան էլ չեն արել և չեն կարող անել, քանի որ իրենք դրան էլ են ենթարկվել: Այս առումով բարդ իրավիճակ է:

Պարոն Սարգսյան, 2007-2008-ից տարբերվո՞ւմ են այս ընտրությունները, այն ժամանակ հույս, հավատ, պահանջ կար, իսկ հիմա՞...

Հույս, հավատ, պահանջ կար և հիմա էլ կա: Ես կարծում եմ՝ այս հինգ տարվա մեջ մարդու մեջ կարևորագույն փոփոխությունը չի կատարվել` անօրինականություններին չենթարկվելու հատկություն ձեռք բերելը: Հիշեք՝ օպերայի տարածքում նստացույց էր, չկար անգամ մեկ զուգարան, անօրինականություն էր, սակայն մարդիկ լուռ ենթակվեցին այդ հրեշավոր որոշումներին, քանի որ սա կոչվում էր «սահմանադրական ճանապարհ»: Հիմա եթե Սուրեն Զոլյանը չի ենթարկվում անօրինական որոշմանը, թող ՀԱԿ-ն ասի` Սուրեն Զոլյանը հակասահմանադրական ճանապարհո՞վ է պայքարում: Շատ տարբեր կերպ է Հայաստանում սահմանադրական ճանապարհն ընկալվում: Կարծում եմ՝ այս ընտրությունների ընթացքում հենց պետք է արժևորել այն, որ կարծես թե կա արդեն իսկ զուգահեռ այդ ենթարկվող հոսանքին (ես չեմ տարբերում իշխանության և ընդդիմության տակ նստածներին), դրանից դուրս մենք տեսնում ենք ինչ-որ մարդկանց, որոնք լոկալ տեղում՝ Մաշտոցի պուրակում կանգնած են ոստիկանների դեմ, եւ ասում են՝ դուք անօրինական եք, մենք ձեզ չենք ընդունում, դուք հանցագործներ եք:

Պարոն Սարգսյան, ուզում եք ասել՝ Կոնգրեսը սխա՞լ էր հասկացել սահմանադրական կարգի վերականգնումը որն է:

Իրենց որ հարցնեք, կասեն ճիշտ է, բայց մեզ առաջին հերթին հետաքրքրում է արդյունքը, և երկրորդ՝ դրա էությունը`ինչի է դա հանգեցնում: Ինչպե՞ս կարող են մարդիկ տարիներով ենթարկվել ցանկացած անօրինականության` սկզբում ասում էին Սերժ Սարգսյանը լեգիտիմ չէ, հետո ուրիշ բան են ասում, ինչը հանգեցրեց նրան, որ Կոնգրեսն ինքն է շատերի համար անհասկանալի դարձել: Շատերը սկսեցին կասկածել, որովհետև արդեն պարզ չէր` ինչ են ասում և ինչ են անում, անհնար էր հարց տալ և հստակ պատասխան ստանալ`ինչպես է վերականգնելու սահմանադրական կարգը: Հինգ տարում կարելի էր դա գեղեցիկ բացատրել:

Լևոն Տեր-Պետրոսյանը վերջերս նշեց, որ իշխանություններից ազատվելու համար ՀԱԿ-ը պատրաստ է համագործակցել ցանկացած ուժի հետ:

Գործող վարչախումբը համագործակցում է ցանկացած կրիմինալի հետ, ցանկացած թաղում, ցանկացած ֆեոդալի, մարդասպանի հետ: Ցանկացածի հետ կհամագործակցեն, որ ընդդիմությունը չլինի խորհրդարանում, և ընդհանրապես ի՞նչ կապ ունի այս ամենը սահմանադրական կարգի հաստատման հետ...

Պարոն Սարգսյան, նախընտրական պրոցեսներից առաջ Դուք նշում էիք, որ որևէ կուսակցության հիմքում չկա դրված հասարակական շահ, այս անգամ դարձյալ չնկատվե՞ց նման միտում:

Կուսացությունները մի պարզ հարցի պետք է պատասխան տան` ինչպես են ստանում մանդատներ, եթե բոլորն ի սկզբանե հայտարարել և հայտարարում են, որ իշխանությունները գնում են ընտրությունները կեղծելու: Մանդատը ստանում են ազատ, արդար ընտրություններում: Եթե դու ասում ես, որ չկա այդ մթնոլորտը, դու ինչպե՞ս ես այդ մանդատը վերցնում, եթե չես ստացել հասարակությունից: Հենց այդ հարցին պարզ և շիտակ պատասխանեն, մնացած հարցերին ավելի հեշտ կլինի պատասխանել, բայց ոչ ոք չի պատասխանում այդ հարցին:

Բազմիցս հայտարարել են՝ չեն կարող կեղծել ընտրությունները, եթե յուրաքանչյուրը տեր կանգնի իր ձայնին:

Ինչպե՞ս տեր կանգնել մեռյալ մարդկանց ձայներին... Այդ հեքիաթները հորինել է Հայաստանի ընդդիմությունը: Դրա մասին է խոսքը, որովհետև աշխարհում չի եղել մի դեպք, եթե որևէ մեկը ուզենա կեղծել, ամբողջ ավտորիտար ռեպրեսիվ մեքենան անտեսի: Բայց եղել են ուրիշ դեպքեր, երբ հասարակությունը, չենթարկվելով այդ մեքենային, ստիպել է նրան հետ կանգնել կեղծելուց: Այդպես են ստեղծվել աշխարհի դեմոկրատական պետությունները:

Պարոն Սարգսյան, Դուք առանձնացրիք անօրինականությանը չենթարկվող Մաշտոցի պուրակի քաղաքացիներին, հնարավո՞ր է հետո էլ նրանք ստիպեն և պահանջեն արդար ընտրություններ:

Մաշտոցի տարածքը նրանով է հետաքրքիր, որ այդտեղ այդ փիլսոփայությունն է ծնվել, ամեն ինչ սկսվում է ինքնորոշված քաղաքացուց, քաղաքացի, որը գիտակցաբար երբևէ հաշվի չի նստում որևէ անօրինականության հետ: Այդ մարդիկ կարող են տասը հոգի լինեն, հետո դառնան հարյուր, հետո`հազար, սա ուրիշ մտածողության ձև է: Մարդիկ ասում են՝ մի տարածքով հարց չի լուծվում, որ երբեք չի լուծվի` մինչև ռեժիմը չփոխվի: Կարո՞ղ է ինքնորոշված քաղաքացիներն այդ տրիվիալ բաները չեն հասկանում: Բայց մարդիկ պետք է հասկանան մի բան, որ ավելի դժվար է մեկ բուտիկ, մեկ զուգարան վերցնելը, քան Բաղրամյան 26-ը: Եթե դա վերցնենք, ընտրություններն էլ կլինեն, հեթական շենքերն էլ ժողովրդինը կլինեն:

Տեսակետ կա, որ իշխանությունն ընտրություններից տասը օր առաջ դիվինդետներ շահելու համար կապամոնտաժի կրպակները, սա կհամարենք ինքնորոշված քաղաքացիների նվաճո՞ւմ: Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե իսկապես իշխանությունն ընտրություններից տասը օր առաջ գնա այս քայլին:

Իշխանություններին ոչ մի դիվիդենտ պետք չէ, դրանք սպեկուլյացիաներ են: Ինչ վերաբերում է նրանց որոշմանը, այն կապված կլինի նրա հետ, թե ինչքանով են նրանք լուրջ ընկալում` այնտեղ ինչ է կատարվում: Սա է խնդիրը, սկզբից ընդհանրապես արհամարհում էին, ծիծաղում, հետո սկսեցին հոխորտալ, վաղը բոլորովին այլ բան են ասելու, որովհետև ի տարբերություն կուսակցությունների` իշխանությունը շատ ավելի լավ գիտի` ով է իր վրա մատ թափ տվել, այստեղ պետք է տեսնել` իշխանություններն ինչպես պետք է իրենց պահեն: Իշխանությունների համար ավելի լավ է հազար կուսակցություն լինի Հայաստանում, քան չորս այդպիսի օջախ:

Կարո՞ղ ենք ասել, որ Նոր Հայաստանի տեսլականը նշմարվում է պուրակում:

Հիմա է երևում: Հետևեք` մարդիկ իրենց մոտեցումներն ինչպես են ձևակերպում, այս մարդիկ ոչ մեկից ոչ մի բան չեն խնդրում: Տեսեք` ինչ պայծառ և հետաքրքիր մտավորականներ են այնտեղ, որոնք հասկանում են, որ տերը չի խնդրում, տերը վերցնում է, և այդ մարդիկ օրեցօր ավելանում են:

Սակայն պայքարը կարծես թե քաղաքականացվում է:

Քաղաքականացնելն ամենահեշտ բանն է: Եթե մարդուն իշխանությունից այն կողմ որևէ բան չի հետաքրքրում, բնական է, որ մարդն այդ պրիզմայով է փորձում չափել: Սա ստրկացած համակարգի հոգեբանությունն է. լինելով ստրուկի հոգեբանությունից՝ նա չի հավատա, որ գոյություն չունի ստրուկ, դրա համար երբ տեսնում է, որ ինչ-որ մեկն անհասկանալի բան է անում, ասում է` հետաքրքիր է՝ սա ում ստրուկն է: Ստրուկն ազատին ինչպե՞ս հասկանա, բայց ազատը ստրուկին կհասկանա, որովհետև ինքն էլ ինչ-որ ժամանակ ստրուկ է եղել: Սա շատ խորքային պրոցես է, և ես սրա մեջ եմ տեսնում այն փոփոխությունների սկիզբը, որը կարծես թե Հայաստանի հասարակության մեջ արդեն իսկ նշմարվում է: Եվ պետք չէ կարծել, որ սա կմարի: Այս պայքարը կոչվում է խաղաղ անհնազանդության պայքար: Երբ 88-ի կեսերին մարդիկ ստորագրություններ էին հավաքում, բոլորը սարսափում էին մոտենալ մի թուղթ ստորագրել, ընդամենը վեց ամիս հետո միլիոնավոր մարդիկ կանգնեցին եւ անհնազանդություն հայտարարեցին կենտրոնական իշխանությանը: Կարևորը գաղափարն է և մարդկանց հավատը, որ հզորագույն բան է անհնազանդությունը, դրանից հզոր զենք աշխարհը չի ստեղծել, ցանկացած զենքից հզոր է:

Եվրոպական զարգացած երկրներում քաղաքականությամբ զբաղվում են մարգինալները, չինովնիկները, որոնք այլեւս ոչ մի բանի պետք չեն կյանքում, մարդիկ նրանց ծաղրում են, ասում են՝ ոչ մի բան չի կարողացել դառնալ, չինովնիկ է դարձել: Դա մեզ մոտ է քաղաքականությունը դարձել կյանքի իմաստ, և դրանով են ամեն բան չափում:

Պարոն Սարգսյան, ոստիկաններն այցելում են առաջին բրիգադի անդամներին, այդ թվում և Ձեզ, ի՞նչ նպատակ ունեն այդ այցերը:

Ամբողջ աշխարհը տեսնում է, որ իրենք րոպեն մեկ հայտարարում են, որ այդ մարդկանց արածի մեջ հանցանք չկա, ծեծում են այդ մարդկանց, կորցրել են իրենց մարդկային դեմքը, այս մարդիկ անգամ ի վիճակի էլ չեն ձերբակալել, որովհետև իրենք խորապես համոզված են, որ իրենք սխալ են, և իրենց դեմ կանգնել են տերերը, ճիշտ պահանջով տերերը, իրենք դա գիտեն, դրա համար էլ չեն կարողանում ոչ մի բան անել, ծիծաղելի բաներով են զբաղված:

Ոստիկանը իր ֆունկցիա՞ն է կորցրել:

Ոստիկանությունից մնացել է միայն ոստիկանների մարմինը, այ սա շատ կարևոր հանգամանք է, որ հասկանանք: Եթե ոստիկանը, ելնելով կոնկրետ մի վիճակից, ի վիճակի չէ օգտագործել օրենքը, նա որպես ինստիտուտ վերանում է, նա դառնում է հավաքված մի քանի հարյուր ոստիկանների մարմին:

Թռչկանի դեպքում հաջողությունն արագ ստացվեց, այս դեպքում ինչո՞ւ է երկարաձգվում:

Որովհետև օլիգարխն ամեն ինչ կծախի, բացի սեփականությունից, ամբողջ երկիրը կվառի, բայց չի տա սեփականությունը, որովհետև սա օլիգարխիայի սրբազան օրենքն է: Օլիգարխիան մարդակեր համակարգ է, մարդ ուտող, խժռող, ոչնչացնող, այն մարդու թշնամին է: