Քննադատության թիրախը ՀՀԿ-ն է

Հարցազրույց Հայ Ազգային Կոնգրեսի համակարգող, ՀԱԿ նախընտրական շտաբի պետ Լեւոն Զուրաբյանի հետ

- Ընտրացուցակների ուռճացվածության հարցն այսօր ամենաշատն է քննարկվում: Կոնգրեսի տարբեր ներկայացուցիչներ քննադատում են ընտրացուցակների հարցը: Ձեր կարծիքով, ինչպե՞ս պետք է պայքարել ընտրացուցակների այս ուռճացվածության դեմ:

- Գլխավոր պարադոքսը, որի լուծումը ոչ ոք չի տալիս, այն է, որ պաշտոնական տվյալներով Հայաստանի բնակչության թիվը գնալով պակասում է, իսկ ընտրողների ցուցակը՝ գնալով ավելանում: Դա կարելի էր բացատրել միայն մեկ հնարավորությամբ. եթե 18 տարի առաջ մենք ունենայինք ծնելիության աննախադեպ աճ: Բայց մենք բոլորս գիտենք, որ եւ 18 տարի առաջ, եւ դրանից էլ առաջ Հայաստանում գրանցվել է ամենացածր ցուցանիշով ծնելիություն, որովհետեւ եղել է պատերազմ, եղել է շրջափակում, «մութ ու ցուրտ տարիներ»: Եվ հենց այդ տարիներին ծնելիությունը նվազել էր: Այնպես որ, ընտրողների ցուցակը կեղծված է: Հիմա ռեժիմը զբաղված է բազմակի քվեարկողների բանակ ստեղծելով, Ոստիկանության անձնագրերի եւ վիզաների վարչության Հայաստանի բոլոր բաժանմունքներում, փոխելով ղեկավարներին, նրանց փոխարեն նշանակելով վստահելի մարդկանց, նրանց օգտագործում են անձնագրային կեղծիքների համար: Իշխանությունները պատրաստվում են մեծ կեղծարարության: Նման վիճակում պետք է որդեգրել այդ ամենին դիմակայելու ճիշտ ռազմավարություն:

- Եվ դա ինչպե՞ս պետք է անեք:

- Ռազմավարությունը կախված է նրանից, թե ինչ խնդիր ենք ուզում լուծել եւ ինչ խնդրի շուրջ ենք մոբիլիզացնելու հասարակությանը՝ ոչ միայն ընդդիմության, ոչ միայն Հայ Ազգային Կոնգրեսի համակիրներին, այլեւ՝ որքան հնարավոր է՝ լայն շրջանակների: Այդ խնդիրը շատ պարզ է. եթե մենք քանդենք այն վստահ մեծամասնությունը, որ այսօր Սերժ Սարգսյանի իշխանության գործիք հանդիսացող ՀՀԿ-ն ունի ԱԺ ընթացքում, ՀՀ առջեւ կբացվեն լրիվ նոր քաղաքական հեռանկարներ ու հնարավորություններ: Ուրեմն՝ խնդիրը պետք է ազգովին ձեւակերպել հետեւյալ կերպ. քանդել ՀՀԿ մենաշնորհը, քանդել կեղեքիչ մեքենայի անպատիժ գործունեությունն ապահովող ՀՀԿ-ական մեծամասնությունը ԱԺ-ում: Եթե մենք այդպես ենք ձեւակերպում խնդիրը, ուրեմն՝ դրա շուրջ պետք է համախմբենք հասարակությանը, հասարակական կազմակերպություններին, քաղաքական ուժերին: Այո, մեր շարժման հաջողության հիմնական գրավականը եղել է այն, որ իսկապես ստեղծվել է սեւ-սպիտակ պատկեր. Շարժումը պայքարել է ռեժիմի դեմ: Բայց մենք պետք է հասկանանք՝ ո՞ր ռազմավարությունն է ավելի ճիշտ՝ ստեղծել սեւ-սպիտակ պատկերը մի իրավիճակում, երբ Կոնգրեսը պայքարում է բոլորի դեմ՝ ՀՀԿ-ի, ԲՀԿ-ի եւ այլն, թե՞ ստեղծել նույն սեւ-սպիտակ պատկերը՝ ուժերի ավելի մեծ համախմբմամբ: Մեր կարծիքով, իրատեսական է երկրորդ մոտեցումը, երբ բոլոր քաղաքական ուժերը միավորվում են Հայաստանում ընտրակեղծարարության հիմնական կազմակերպիչի դեմ, միավորվում են Հայաստանի քաղաքական ճահիճը մաքրելու նպատակի շուրջ: Իսկ այս ճահիճի պահպանման հիմնական գրավականը լինելու է ՀՀԿ-ական մեծամասնության պահպանումը ԱԺ-ում:

- Իսկ ձեր ասած քաղաքական ուժերը պատրա՞ստ են ՀՀԿ-ի դեմ համախմբվելու:

- Մենք տեսնում ենք այդ շահագրգռվածությունը, տեսնում ենք, որ մյուս ուժերն այսօր պատրաստ են անել իրենցից կախված ամեն ինչ, որ ՀՀ-ում տեղի ունենան քիչ թե շատ ազատ ու արդար ընտրություններ: Եվ այդ հնարավորությունը բաց թողնելը, այդ շահագրգռվածությունը չնկատելը մի շռայլություն է, որ մեզ թույլ չենք կարող տալ: Հենց սրանով է պայմանավորված այն հանգամանքը, որ Հայ Ազգային Կոնգրեսը կառուցողական մոտեցում ցուցաբերեց միասնական շտաբի ստեղծման շուրջ եւ, ի վերջո, հաջողվեց այդ շտաբի ստեղծման հռչակագիրը ստորագրել:

- Կարծում եք՝ նույն ԲՀԿ-ն այնքան ինքնուրույն է, որ լինելով իշխանության մեջ, ունենալով նախարարական ու այլ պորտֆելներ, իշխանության մյուս ճյուղի՝ ՀՀԿ-ի դե՞մ է դուրս գալիս: Թե սա ընդամենը պայմանավորված նախընտրական խաղ է, եւ ըստ շրջանառվող տեսակետների՝ Սերժ Սարգսյանը նոր Արթուր Բաղդասարյան է աճեցնում, ու դրան նպաստում է նաեւ Կոնգրեսը:

- Արթուր Բաղդասարյանի ֆենոմենի հետ այս իրավիճակը հնարավոր չէ համեմատել, քանի որ նա գործում էր ընդդիմության ճամբարում եւ հակասություններ էր ստեղծում հենց ընդդիմության ճամբարում: Ներկայիս իրավիճակի որակական տարբերությունն այն է, որ ԲՀԿ-ն իշխանության ճամբարում է, ընդդիմադիր կուսակցություն չէ: Եվ այսօր մենք հակասություններ տեսնում ենք հենց իշխանական ճամբարում: Ահա սա է տարբերությունը, եւ այն միայն կարող է նպաստավոր լինել ՀՀԿ-ական մենաշնորհի ապամոնտաժման գործում: Իհարկե, մենք միշտ ասել ենք՝ նման իրավիճակում, երբ ԲՀԿ-ն գնալով ավելի ու ավելի ինքնուրույն քաղաքական գործոնի հատկանիշներ է ցուցաբերում, ինքն ունի երկու ճանապարհ: Առաջինն այն է, որ չեն դիմանում Սերժ Սարգսյանի ռեժիմի ճնշումներին ու նորից կորցնում են ինքնուրույնությունը: Կոպիտ ասած՝ հնազանդեցվում են ռեժիմի կողմից: Բայց այդ դեպքում այն ընտրազանգվածը, որ ձեռք են բերել շնորհիվ ինքնուրույնության, շուռ է գալիս ընդդիմության կողմը: Իսկ երկրորդ ճանապարհն այն է, որ իրենք խորացնում են այդ ինքնուրունությունը եւ ինչ-որ չափով սահմանազատվում են հանցագործ ռեժիմից, որի մասը կազմում էին մինչեւ հիմա: Այդ երկրորդ զարգացումը շատ ավելի կնպաստի Շարժման նպատակների իրականացմանը: Դա նշանակում է, որ իշխանությունը կպառակտվի, եւ Սերժ Սարգսյանի ռեժիմը կթուլանա: Այնպես որ՝ ես չեմ տեսնում, թե ինչ-որ բան կարող ենք կորցնել: Ավելին՝ վստահ եմ, որ մեր ռազմավարությունը ճշգրիտ է:

- Մտավախություն չունե՞ք, որ ընդդիմության ձայները եւս կտանի ԲՀԿ-ն:

- Ոնց կարող է ընդդիմության ձայները տանել մի կուսակցություն, որը մաս է կազմում իշխանությանը եւ պատասխանատվություն է կրում իշխանության ու կառավարության գործունեության համար: Նման բան հնարավոր չէ: Պառակտվում են ոչ թե ընդդիմության, այլ՝ իշխանության ընտրազանգվածն ու ռեսուրսները:

- Դուք ԿԸՀ դիմում ներկայացրիք՝ մատնանշելով ՀՀԿ-ի կողմից իրականացված ընտրախախտումները, մասնավորապես՝ ՀՀԿ լոզունգով պաստառներ փակցնելը: Նույնն անում է նաեւ ԲՀԿ-ն: Ինչո՞ւ Կոնգրեսը միայն ՀՀԿ-ի ընտրախախտումը մատնանշեց:

- Մենք բացատրել ենք, որ մեր ռազմավարությունն է՝ քննադատության թիրախ ընտրել ՀՀԿ-ին: Եվ հենց այդպես էլ վարվում ենք: Բնականաբար, մեր մոտեցումների հիմքում ընկած են եւ իրավական, եւ քաղաքական նկատառումներ: Ի վերջո, օրենքի կիրառման եւ օրինախախտումների վերացման ամբողջ պատասխանատվությունը դրված է պետական մարմինների վրա վրա:

- ԲՀԿ-ի ընտրախատումներին չեք անդրադառնալո՞ւ: Չէ որ ԲՀԿ-ն եւս խախտումներ է անում, օրինակ՝ ընտրակաշառք բաժանում բարեգործություն անվան տակ:

- Բնականաբար, մեզ համար ընդունելի չէ որեւէ օրինախախտում, ում կողմից էլ դա արվի: Եվ մենք անպայման այդ հարցերը կբարձրացնենք՝ բոլորի դեպքում: Բայց կրկնում եմ՝ մեր քննադատությունը կենտրոնացնելու ենք ՀՀԿ դեմ, մենք ինֆորմացիա հավաքելու ենք ՀՀԿ դեմ: Դա է մեր ռազմավարությունը: Եվ շատ շուտով հասարակությունը տեսնելու է այդ ռազմավարության արդյունավետությունն ու պտուղները:

- Ինքս էի ուզում հարցնել՝ արդյունավե՞տ եք համարում նման ռազմավարությունը:

- Եթե ձեւավորվի այն, ինչ կոչվում է կոնսենսուս-1, այսինքն՝ հակահանրապետական ճակատ, եթե բոլորը ընդվզեն ընտրակեղծիքների դեմ, դա արդյունավետ չի՞ լինի:

- Այն բանից հետո, երբ չորս քաղաքական ուժեր, այդ թվում Կոնգրեսը, ստորագրեցին միասնական շտաբի ձեւավորման մասին փաստաթուղթ, ՀՀԿ-ից նախ ԱԺ նախագահ Սամվել Նիկոյանը հայտարարեց, թե ԱԺ նախագահին կից ստեղծվել է խորհրդակցական մարմին, բացի այդ՝ ՀՀԿ ԳՄ անդամ Դավիթ Հարությունյանը առաջարկեց քաղաքական ուժերին փաստաթուղթ ստորագրել: Կոնգրեսը ՀՀԿ-ի նախաձեռնություններին միանալո՞ւ է, թե ոչ: Եվ եթե մերժելու եք, ապա ինչո՞ւ:

- Չորս քաղաքական ուժերի միասնական շտաբի ստեղծումից հետո իշխանությունը խուճապի մեջ է գտնվում: Այդ փաստաթղթի ստորագրման գործընթացի ժամանակ ՀՀԿ ներկայացուցիչը մեկուսացած եւ նեղացած լքեց բանակցությունների սեղանը: Դրանից հետո էլ սկսեցին այս խուճապահար, ջղաձիգ պատասխանները՝ նպատակ ունենալով նախաձեռնությունն իրենց ձեռքը վերցնելը: Եվ Նիկոյանի առաջարկը՝ ԱԺ-ում մոնիտորինգի խումբ ստեղծելու մասին, եւ Դավիթ Հարությունյանի առաջարկը՝ վարքականոնի ստորագրման մասին, վկայում է այն մասին, որ ՀՀԿ-ն փորձում է դուրս պրծնել իր շուրջը ստեղծվող մեկուսացումից: Հիմա նրանք փորձում են նախաձեռնություններ կազմակերպել, իբր ընտրությունների օրինականությունն ապահովելու նպատակով: Բայց իրականում նպատակը միայն մեկն է՝ ամեն ինչ անել՝ քանդելու համար այս չորսի նախաձեռնությունը: Նրանք փորձելու են ազդել քաղաքական ուժերի վրա, փորձելու են նման շեղող նախաձեռնություններ հանդես բերել: Բայց մի բան չեն հասկանում. իրենց նախաձեռնություններն ուղղակի անընդունելի են: Ընտրակեղծարարության հիմնական կազմակերպիչն ու իրականացնողը պետք է պատժվի, պետք է կանգնի օրենքի առջեւ, այլ ոչ թե հանդես գա համագործակցության նախաձեռնություններով: Ի՞նչ հարցում մենք պետք է իրենց հետ համագործակցենք, եթե իրենք արդեն իսկ մասսայաբար հավաքում են անձնագրեր, խոստումներ տալիս ընտրակաշառքի մասին: Եթե այսօր արդեն այս ապօրինի կազմված ցուցակներն են հրապարակել, այդ քաղաքական ուժի հետ ինչի՞ շուրջ պետք է համագործակցենք: Իրենց կատարած կեղծիքների շո՞ւրջ: Մենք մատնանշում ենք այդ կեղծիքները, թող ուղղեն դրանք, թող ընրացուցակներից հանեն 700 հազարից ավելի գոյություն չունեցող անունները, թող դադարեցնեն ընտրակաշառքների, անձնագրային կեղծիքների գործընթացները: Երբ ողջ հասարակությունը տեսնում է, որ նրանք զբաղված են կեղծիքներով, ապա արդար ընտրությունների, ընտրությունների վերահսկման շուրջ համատեղ կառույցներ ստեղծելու մասին պնդումներին կարելի՞ է հավատալ: Իհարկե՝ ոչ ոք դրան չի հավատում: Այդ ամենը պարզ փարիսեցիություն է: Մենք պատրաստ էինք բանակցել ռեժիմի հետ ժողովրդավարացման շուրջ, ինչը ենթադրում էր համապարփակ լուծումներ: Ռեժիմը հրաժարվեց: Այլեւս նրանց հետ որեւէ համագործակցություն հնարավոր չէ, քանի որ իրենք համագործակցություն ասելով հասկանում են միայն իրենց պրոպագանդիստական շոուներին մեր մասնակցությունը: Նման բան չի լինի: Մեզ պետք են ազատ եւ արդար, օրինական ընտրություններ, այլ ոչ թե մասնակցություն նրանց շոուներին:

- Բայց չէ որ նույն ԲՀԿ-ն եւս ընտրակաշառք է բաժանում՝ բարեգործության անվան տակ, իսկ մյուս կողմից ստորագրում է այդ շտաբի ձեւավորման փաստաթուղթը:

- Երբ առաջարկվեց ընտրակաշառքների մասին դրույթ մտցնել այդ շտաբի ձեւավորման հռչակագրի տակ, մենք համաձայնվեցինք: Մենք պատրաստ ենք միասնական շտաբում ցանկացած հարց քննարկել: Մենք ցանկացած խմբագրման տակ պատրաստ ենք համագործակցել: Բայց միասնական շտաբ ստեղծելը շատ կարեւոր է՝ դրանով առնվազն կկարողանանք այնպիսի ընտրակեղծիքների դեմ գործել, ինչպիսիք են հնարավոր լցոնումները, ընտրատեղամասերում տարբեր տեսակի խախտումները, վստահված անձանց նկատմամբ ահաբեկումները, հաշվարկի աղավաղումները եւ այլն, եւ այլն: Այսինքն՝ այն ընտրակեղծիքները, որ կազմակերպում է եւ որի մենաշնորհային հնարավորություններն ունի ՀՀԿ-ն, այս միասնական շտաբով դրանց դեմ պատրաստ ենք գործել: Եվ պատրաստ ենք քննարկել ցանկացած խախտում, որն արվում է միասնական շտաբի մասնակից ուժերի կողմից: Մենք դա պատրաստ ենք անել: Բայց նաեւ պետք է հասկանանք. ընտրակաշառքի բաժանումն ամենադժվար փաստագրվող ու ապացուցվող օրինախախտումն է: Իրականում դա կարող է բացահայտվել միայն ոստիկանության, ազգային անվտանգության ծառայության եւ պետական իրավապահ մարմինների օպերատիվ, քննչական միջոցառումների շնորհիվ, որովհետեւ այս ամենը կատարվում է թաքուն, տեղամասերից եւ հանրային վերահսկողությունից դուրս: Այսինքն, այս հարցում էլ մեծ հաշվով պատասխանատվությունը Սերժ Սարգսյանի ռեժիմի վրա է:

- Ու արդյունքում՝ ոչ մի ձայն ռեժիմի՞ն:

- Իմ կարծիքով՝ մենք շատ նուրբ ենք ձեւավորել կարգախոսը՝ «ոչ մի ձայն ռեժիմին»: Դա նշանակում է հետեւյալը՝ իսկապես ժամանակն է, որ բոլորը որոշեն՝ ով է ռեժիմի հետ, ով՝ ժողովուրդի կողմը: ՀՀԿ-ն հաստատ ռեժիմի հավատարիմ, անբաժանելի, հլու-հնազանդ գործիքն է: ՀՀԿ դեպքում այս կարգախոսը տարընթերցում չունի: Մյուս ուժերի դեպքում այս կարգախոսը գործում է ուղիղ այնքանով, որքանով իրենք իրենց կապում են ռեժիմի հետ, սպասարկում ռեժիմի շահերը: Բոլորը պետք է տեսնեն՝ եթե ՕԵԿ-ը ռեժիմի կցորդն է, ուրեմն՝ ոչ մի ձայն ռեժիմին, նշանակում է նաեւ՝ ոչ մի ձայն ՀՀԿ-ին ու ՕԵԿ-ին: Եթե ԲՀԿ-ն չի սահմանազատվում ռեժիմից, այլ հնազանդվում է, ուրեմն մեր կարգախոսը նշանակում է ոչ մի ձայն ԲՀԿ-ին: Եթե որեւէ քաղաքական ուժ զբաղվում է ոչ թե ռեժիմի քննադատությամբ, այլ՝ ընդդիմադիր դաշտում գործող ուժերի քննադատությամբ, նա էլ է դառնում ռեժիմի կողմնակից: Մեր կարգախոսը շատ պարզ է. այն նաեւ առաջարկ է քաղաքական ուժերին՝ կողմնորոշվել, ռեժիմի հե՞տ են, թե պատրաստ են միանալ ժողովրդին ու ժողովրդի հետ միասին պայքարել ռեժիմից ազատվելու նպատակի համար: Այնպես որ, իսկապես, մենք առաջարկում ենք համախմբվել ռեժիմի դեմ: