ԵԿԵՔ ԿՈՆԳՐԵՍԸ ՆՈՐԱՑՆԵՆՔ

  • Հարցազրույց - 04 Նոյեմբերի 2009, 12:27
Հարցազրույց հրապարակախոս Մարինե Պետրոսյանի հետ
 
Նախորդ մեր զրույցումերբ խոսում էինք իշխանությունից, նշեցիք, որ կուզեիք այն լիներ թեթև, դինամիկ, շուտ փոփոխվող, իսկ ի՞նչ տեսակ ընդդիմություն եք ուզում լինի Հայաստանում:
 
Քանի որ ընդդիմությունն ապագա իշխանությունն է, ուրեմն թեթև ու դինամիկ իշխանություն ունենալու համար նախ պետք է ունենալ համապատասխան ընդդիմություն: Այնինչ ՀԱԿ-ը, այսօրվա վիճակով, ես կդժվարանամ անվանել ճկուն ու դինամիկ կառույց: Կոնգրեսը սահմանադրական կարգը վերականգնելու նպատակի շուրջ միավորել է ամենատարբեր քաղաքական ուժերի և ամենատարբեր հայացքներ ունեցող մարդկանց` լիբերալների, սոցիալ-դեմոկրատների, ազգայնականների ու անգամ` պահպանողականների: Տեսականորեն որ մտածենք` նման բազմազանություն ունեցող կառույցը պետք է որ գտած լիներ որոշումներ ընդունելու ճկուն մեխանիզմներ:  Իսկ իրականության մեջ ոչ մի մեխանիզմ էլ չկա, և Կոնգրեսի նշածս ամբողջ բազմազանությունն իրար կողք հավաքված է մնում Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ունեցած հեղինակության շնորհիվ, որն էլ հենց ընդունում է քաղաքական որոշումները:
 
Ամենավերջին դեպքը վերցնենք` հայ-թուրքական կարգավորման հետ կապված դադարի որոշումը, որի մասին հայտարարվեց վերջին հանրահավաքում, ոչ միայն անսպասելի էր կոնգրեսականների մեծամասնության համար, այլ նաև անհասկանալի: Ու հիմա, երբ որ դադարն արդեն վաղուց փաստ է դարձել, մարդիկ փորձում են մեկնաբանել կատարվածը, ընդ որում տալիս են տարբեր, հաճախ նույնիսկ հակադիր բացատրություններ: Առաջ էլ էին անորոշության նման վիճակներ Կոնգրեսում պատահում, բայց հիմա անորոշությունն ու տարակուսանքն էնքան շատ են, որ շատերը հասկացան` Կոնգրեսը փոփոխությունների ու նորացման կարիք ունի:
 
Արդյոք  այս դադարի ճանապարհին  ՀԱԿ-ը չի կորցնի համակիրներից  շատերին և մյուս ընտրություններին առհասարակ հաղթանակի որևէ շանս կունենա:
 
Մինչև ընտրություններ դեռ շատ ժամանակ կա և դեռ շատ բան կփոխվի: Դա կախված է շատ գործոններից, բայց ինձ ամենահետաքրքրողը Կոնգրեսի վերափոխումն է, այսինքն` Կոնգրեսը պետք է կարողանա իր ներսից ինչ-որ ռեսուրս գտնել ու վերափոխվել, որովհետև իրականում ուրիշ ոչ մի ուժ չկա: Ինչ վերաբերում է դադարին, ես կարծում եմ` հայ-թուրքական կարգավորման հետ կապված իրավիճակն էնքան կտրուկ փոխվեց, որ Տեր-Պետրոսյանը դադար է վերցրել, որ կոնգրեսականները կարողանան ադապտացվել իրավիճակին: Էն, ինչ որ հիմա անում է Սերժ Սարգսյանը հայ-թուրքական կարգավորման հարցում, իշխանության գալու դեպքում Կոնգրեսը պետք է աներ, ու դա կլիներ լավագույն տարբերակը: Բայց իշխանության գալ չստացվեց, ու հիմա Սերժն է դա անում: Հիմա ի՞նչ անենք, ասենք գործընթացը դրական չի՞: Ինձ համար գործընթացը միանշանակ դրական է, քանի որ հայ-թուրքական կարգավորման դեպքում փոփոխությունները Հայաստանում անխուսափելի կդառնան: Բայց երբ որ սա ասում ես` դուրս է գալիս Սերժին ես պաշտպանում: Ու մարդիկ շատ բուռն ու անկեղծորեն վրդովվում են: Ես էս արձագանքը սեփական մաշկի վրա եմ զգացել: Դրա համար էլ, իմ կարծիքով, Տեր-Պետրոսյանը հստակ ու միանշանակ չի արտահայտվում:
 
Սակայն  երկու տարի շարունակ  անընդհատ  խոսել եք ոչ լեգիտիմ  նախագահի մասին, ինչպե՞ս եք վստահում նրան այս կարևոր որոշումների ընդունման գործընթացը, և արդյոք այս դեպքում էլ մտավախություններ չունեք:
 
Ես անցած երկու տարում, այո, խոսել եմ ոչ լեգիտիմ նախագահի մասին և ինձանից կախված ամեն ինչ արել եմ, որ էդ ոչ լեգիտիմ նախագահը հեռանա: Խոսքով եմ արել, որովհետև իմ ունեցած զենքը խոսքն է: Բայց չստացվեց` չհեռացավ: Ու հիմա արդեն` էսօրվա վիճակով, երբ որ միջազգային հանրությունը սարի պես կանգնած է Սերժի թիկունքին, մենակ մի տարբերակ կա Սերժին հեռացնելու` երբ որ Ղարաբաղի հարցում աղետ տեղի ունենա: Բայց ես չէի ուզենա, որ էդ աղետը լիներ, անգամ եթե դրա արդյունքում Սերժը հեռանա: Չէ, չէի ուզենա: Իմ մտավախությունները հենց Ղարաբաղի հետ են կապված: Կոնգրեսականների մեջ մարդիկ կան, որոնք Ղարաբաղը համարում են արդեն կորած: Եթե նման պատկերացումը գերակշռի, Ղարաբաղը գուցե իսկապես կորցնենք, բայց դա չի կարելի թույլ տալ:
 
Ազգագրագետ Աղասի Թադևոսյանն ասում է, որ հայ-թուրքական  հարցում Սերժ Սարգսյանն դարձավ ընդդիմություն ինքն իրեն:
 
Այսինքն` առաջ ազգայնական էր, հետո դարձավ հայ-թուրքական կարգավորման կողմնակի՞ց: Ես Սերժ Սարգսյանին որպես ազգայնական չեմ հիշում: Քաջ հիշում եմ, իհարկե, Հ1-ի հակաքարոզչությունը ընտրություններից առաջ, հիշում եմ, որ հիմնական մեխը Լեւոնի “թուրքամետությունն” էր, բայց Սերժն ինքն անձամբ ազգայնական հայտարարություններ չեմ հիշում, որ արած լինի: Սերժն ընդհանրապես ”փակ” գործիչ է, քիչ է խոսում, ու Սերժի հայտարարություններով իր հայացքները չես հասկանա: Հասարակությունը Սերժի համար որպես լուրջ գործոն կարծես չկա էլ, Սերժը հասարակության հետ չի աշխատում: Երևի գիտի, որ հասարակության կողմից ընդունելի դառնալու շանս չունի, դրա համար էլ էդ ուղղությամբ չի մտածում:
 
Բայց  նա  քայլ արեց,  որին Դուք համաձայն եք, և մի՞թե Ձեր վերաբերմունքը չփոխվեց նրա նկատմամբ:
 
Կարծեմ տեսնում եք, որ մի քիչ փոխվեց: Ավելի ճիշտ` ուշադրությունս շեղվեց ուրիշ ուղղությամբ` դեպի մեր արևմտյան սահմանը: Շատերը հենց էդ էլ ասում են, որ հայ-թուրքական հարցը մեր ուշադրությունը շեղելու համար օգտագործվող խայծ է: Չէ, չեմ կարծում: Ես շատ ուշադիր նայում եմ իմ առաջ, ու խայծ չեմ տեսնում, հակառակը, շանս եմ տեսնում: Որ միջազգային ուժեր են շահագրգռված հայ-թուրքական կարգավորմամբ, դա միանշանակ է: Բայց դրա մեջ վատ բան չկա, հակառակը, դա մեծացնում է շանսը: Թուրքիայի հետ սահմանը ճանապարհ է բացում դեպի Արևմուտք: Նույնիսկ աշխարհագրորեն է այդպես, բայց ես հիմա աշխարհագրության մասին չեմ խոսում, այլ քաղաքականության: Սերժ Սարգսյանը կարող է մենակ ստորագրել, սահմանը բացել մենակ, շատ կուզենայի, որ կարողանար, բայց հետո, երբ գա արդեն Հայաստանը վերափոխելու ժամանակը, ինքը դա մենակ չի կարող անել: Եվ հենց այդ ժամանակ, կարծում եմ, կգա ընդդիմության ժամանակը: Ակտիվ հասարակության  ժամանակը:
 
Խոսքս էն մասին չի, իհարկե, որ նստենք ու սպասենք էդ օրվան: Ընդհակառակը` ճիշտ կլինի նորացնենք Կոնգրեսը, որ պատրաստ լինենք էդ օրվան:
 
Այսինքն` հույս կա, որ մյուս ընտրություններն առանց  ընտրակեղծիքների կլինեն:
 
Եթե մինչև հաջորդ ընտրություններ հայ-թուրքական սահմանը բացված լինի, դա հոգեբանական էն տեսակ ցնցում կլինի, էն տեսակ խորքային տեղաշարժեր կսկսվեն, որ Հայաստանում ամեն ինչ հնարավոր կդառնա: Էդ թվում` արդար ընտրությունները:
 
Դժգոհ եք իշխանությունից, նաև ընդդիմությունից , ելքը որն էնոր ո՞ւժ պետք է ստեղծվի:
 
Նոր ուժ այսօր դժվար ստեղծվի, որովհետև ակտիվ հասարակության հիմնական ռեսուրսը Կոնգրեսի ներսում է  հավաքված: Ես արդեն ասացի` նոր ուժը պետք է ստեղծվի Կոնգրեսի ներսում, ՀԱԿ-ը պետք է նորացվի:
 
Այսինքն` պատեհապաշտները պետք է Կոնգրեսից  դո՞ւրս գան:
 
Խնդիրն ինչ-որ մեկին դուրս հանելը կամ ինչ-որ մեկին հեռացնելը չէ: Եթե դու իսկապես այնտեղ շարժում ստեղծես, հասնես նրան, որ ինքնուրույն պահվածքն ու միտքը գնահատվի, պատեհապաշտներն իրենք կթողնեն կփախչեն: Հարցը, կարծում եմ, նաև նրանում է, որ եթե Կոնգրեսը միավորում է տարբեր ուժեր, ինքը պետք է ոչ թե այդ տարբեր ուժերին մի կաթսայի մեջ խառնելով, աջաբ-սանդալ սարքելով միավորի, այլ պետք է  այդ ուժերը հստակ ինքնորոշվեն և հորիզոնական կապերի միջոցով գտնեն Կոնգրեսի ներսում իրար հետ հարաբերվելու, քննարկումների արդյունքում որոշումներ ընդունելու եղանակները:
 
Ասում եք, թե իշխանությունը հասարակության  կարծիքը հաշվի չի առնում, հիմա էլ փաստորեն ՀԱԿ-ի լիդերը չի լսում, չի նկատում իրենցից դժգոհողներին:
 
Սերժը հասարակության կարծիքը հաշվի չի առնում, որովհետև գիտի, որ էդ կարծիքը միանշանակ դեմ է իրեն: Իսկ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի դեպքում, հակառակը, վստահությունն է անսահման ու հաճախ խանգարում է գործին: Կոնգրեսի մյուս անդամները, մտածելով որ լիդերը մի բան կմտածի, չեն լարում իրենց սեփական ուժերը, չեն անում էն, ինչ որ կարող էին անել:
 
Վերջապես ընդդիմության նպատակը ո՞րը պետք է լինի:
 
Ընդդիմության նպատակը պետք է լինի ստեղծել այն Հայաստանը, որտեղ ամեն մարդ կունենա ինքնադրսևորման հնարավորություն: 2008-ի շարժման հսկայական ալիքը բարձրացավ էն պատճառով, որ հասարակության մեծ մասը չունի էդ հնարավորությունը, բայց ուզում է ունենալ: Էդ ալիքը էսօր չկա, բայց դժգոհությունը կա: Այսօր պարզ է, որ ՀԱԿ-ի համակիրների թիվը քչացել է, բայց պետք չի աշխատել համակիրների թիվը ամեն գնով պահելու վրա: Եթե ասածս նորացումները Կոնգրեսում լինեն, եթե Կոնգրեսի ներսում ամեն ինչ շատ ավելի հասկանալի ու հստակ դառնա, ՀԱԿ-ը շատ ավելի ուժեղ կդառնա, եթե անգամ անդամների թիվը առաջվա պես մեծ չլինի: Էդ դեպքում հնարավոր կլինի հանրավաքներից բացի մտածել մոբիլիզացման ուրիշ տարբերակներ:
 
Նախորդ զրույցում ապստամբության իրավունքի մասին էինք խոսում, այսօր դա կարծես թե այլևս նպատակ չէ:
 
Խոսքն էն կարմիր գծի մասին էր, որից ներքև իշխանությունը իրավունք չունի իջնելու:  Ապստամբության իրավունքը պետք է ամրագրված լինի Սահմանադրության մեջ, որ ապստամբության կարիք չառաջանա: Այսօրվա իշխանությունը դա իհարկե չի անի: Ես ուզում եմ, որ ընդդիմությունը, գալով իշխանության, ամրագրի էդ իրավունքը սահմանադրության մեջ: Կոնգրեսը նորացնելու իմ առաջարկները հենց սրա հետ են կապված, որ մի օր մենք ունենանք իսկապես նոր տեսակի իշխանություն և նորից ապստամբության կարիք չունենանք:
 
Մտավախություններ ունե՞ք:
 
Բնականաբար ունեմ: Մեզանում հին ու վտանգավոր պատկերացում կա իշխանության մասին, երբ իշխանություն ասելով պատկերացնում են ինչ-որ ծանր, ռեպրեսիվ մի բան, այսինքն` իշխանությունը պատկերացնում են  հին տարբերակով` գավազանը ձեռքին: Միապետը գավազան էր բռնում, չէ՞, որը և իր իշխանության նշանն էր, և խփելու համար էր: Դա իշխանության հին պատկերացումն է, որը զարգացած երկրներում փոխարինվել է նոր պատկերացմամբ` իշխանությունը որպես կառավարում: Որպեսզի իշխանություն ասելով չպատկերացնես վերևում  կանգնած միստիկ ու ծանր ինչ-որ մի բան, դրա համար պետք են նոր մտածողություն ունեցող մարդիկ: 
 
Ես կուզենայի, արդեն ասացի, որ նաև ընդդիմությունը լիներ նոր ու թեթև, և ընդդիմության լիդերն այսքան որոշիչ դեր չխաղար: Բայց այսօրվա դրությամբ  դա չկա, և դա իհարկե լավ չի: Հետաքրքիր է, որ իշխանական համակարգում երևի թե անձն ավելի քիչ դեր է խաղում, քան ընդդիմության մեջ: Դա  պարադոքս է, բայց փաստ: 
 
Իրադարձությունները մեր դեմ դասավորվեցին: Եթե մեր դեմ չդասավորվեին, հաղթանակը շատ հավանական էր, բայց հիմա եթե իրավիճակն այսքան փոխվել է, ուրեմն պետք է ելնել ներկա իրավիճակից: Ավելին ասեմ` եթե իրավիճակը փոխվել է, Կոնգրեսի մասնակիցների կազմը չի կարող նույնը մնալ: Նկատի ունեմ ոչ միայն գնացողներին, այլ նաև եկողներին: Պետք է այնպես անել, որ նորերը գան: Պետք է գտնել նոր ձևեր աշխատելու համար այն հատվածի  հետ, որը փողոց դուրս չի գալիս: Ես վստահ եմ, օրինակ, որ մի հատված կար, որն այդպես էլ փողոց դուրս չեկավ, բայց ինքն էլ էր ուզում փոփոխություններ: Այդ հատվածի հետ աշխատելու ձևը պետք է գտնել:
 
Եվ մի վերջին հարց. Նիկոլ Փաշինյանն առաջադրվեց պատգամավորության թեկնածու, ինչ եք կարծում, արդյոք կա՞ հաղթելու հավանականություն:
 
Կարծում եմ` Նիկոլը ռեալ շանս ունի հաղթելու: Ինքն ունի շատ հետևողական համակիրներ և ես չեմ կարծում իր համակիրներն էսօրվա վիճակով քչացած լինեն: Փետրվարյան երանելի  օրերը հիշելով` մարդիկ էսօր հենց Նիկոլին են հիշում:
Ավելին` բանտում լինելու հանգամանքը կմեծացնի իր օգտին քվեարկողների թիվը:
 
ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ

Ամենաընթերցվածը