Սարդարապատ շարժման նախաձեռնող խումբն առաջարկում է անարյուն իշխանափոխություն այլընտրանքային խորհրդարան ստեղծելու միջոցով: Այդ կարգի մի բան էլ առաջարկել էր Դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ Արամ Սարգսյանը: Իսկ Ժառանգության պատգամավոր Ստյոպա Սաֆարյանը հայտարարել է, որ իր կուսակցությունը դեռ չի որոշել՝ վերցնել մանդատները, թե փողոց դուրս գալ:
Փողոցը, որպես իրենց վարկաբեկած ինստիտուտների այլընտրանք, Հայաստանում դիտվում է որպես ժամանակի կորուստ: Որպես փաստարկ բերվում է Հայ ազգային կոնգրեսի օրինակը, որի փողոցային պայքարը հանգեցրել է նրան, որ եթե 2008 թ. Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը պաշտոնական տվյալներով հավաքել է 22 %, ապա 2012 թ. ՀԱԿ-ը հազիվ է հաղթահարել 7 %-ը:
Սակայն կա նաեւ հակափաստարկը: Դա Մաշտոցի պուրակի հարցով Քաղաքացիական դատարանի վճիռն է, որը, փաստացի, քաղաքապետարանը ստիպված է եղել կատարել: Դա աննախադեպ փաստ է, երբ քաղաքացիական կառույցը որոշում է ընդունում, եւ այն իրականացվում է:
Այս նախադեպը չպետք է աննկատ անցնի, դրա արդյունավետ մեխանիզմը կարող է օգտագործվել բոլոր նրանց կողմից, ովքեր ցանկանում են մասնակցել որոշումների ընդունմանը: Եվ քանի որ պետական մարմինների՝ խորհրդարանի, կառավարության միջոցով այն հնարավոր չի թվում, պետք է այլ մեխանիզմ մտածել:
Հայ ազգային կոնգրեսի հանրահավաքային մարտավարությունն արդյունավետ էր միայն այն ժամանակ, երբ կոնկրետ պահանջներ էին դրվում: Հենց քաղբանտարկյալների, Ազատության հրապարակի բացման եւ հանրահավաքների թույլտվության հստակ պահանջների ձեւակերպումից հետո առաջընթաց արձանագրվեց: Առավել եւս, որ դրանք ամենամարդաշատ հանրահավաքներն էին:
Ազդեցություն է ունեցել նաեւ կոնկրետ պաշտոնյաների հրաժարականի պահանջը: Հանհարավաքներից մեկի ժամանակ ներկայացված ցուցակից հետո մի շարք պաշտոնյաներ հեռացվել են պաշտոնից: Դա նույնպես հստակ ձեւակերպման շնորհիվ է, ինչպես նաեւ այն բանի, որ Կոնգրեսը նշել էր այն միջոցառումները, որոնք պետք է ձեռնարկեր, եթե պահանջը չիրականանար:
Հետո պահանջներն ավել ամորֆ դարձան, իսկ հայտարարությունը, որ Կոնգրեսն ուժային ճանապարհով չի գնա, լրիվ հանգստացրեց իշխանությանը, եւ այն չընդունեց արտահերթ ընտրությունների վերաբերյալ պահանջը: Օրինակ, եթե այդ պահանջն ուղեկցվեր քաղաքացիական անհնազանդությամբ, այլ ոչ թե երկխոսությանը պատրաստակամությամբ, իշխանությունը հնարավոր է զիջեր:
Մաշտոցի պուրակի օրինակը ցույց է տվել, որ կարելի է որոշում կայացնել եւ ստիպել, որ այն ընդունվի: Մարդիկ կոնկրետ որոշում էին կայացրել՝ ապամոնտաժել կրպակները, իրավաբանորեն հիմնավորել էին իրենց իրավունքը, եւ մարդիկ էին գտնվել, ովքեր պատրաստակամություն են հայտնել իրականացնել այդ որոշումը: Սերժ Սարգսյանը փաստացի եկավ Մաշտոցի պուրակ միայն այն բանի համար, որ չստացվի իբր քաղաքապետարանը Քաղաքացիական դատարանի որոշումն է իրականացրել:
Այլընտրանքային քաղաքացիական իշխանությունն ամենեւին էլ ստվերային կառավարություն չէ, որը գոյություն ունի շատ երկրներում: Պարզապես, այլընտրանքային իշխանությունը պետք է խնդիրներն ու պահանջներն այնքան հստակ ձեւակերպի, որ նույնիսկ ամենաավտորիտար կառավարությունն ունակ չլինի անտեսել այն: Առավել եւս, եթե որպես «հարկադրման զենք» փողոցի իշխանությունն օգտագործում է անօրինական որոշումներին սահմանադրական անհնազանդություն հայտնելը:
Նրանք, ովքեր փողոց դուրս կգան, որպես առաջին խնդիր պետք է առաջ քաշեն Հայաստանում արատավոր ընտրական համակարգը կոտրելը, որն այժմ կառավարում է իշխող վերնախավը: Ընտրական համակարգի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է իր վրա վերցնի քաղաքացիական հասարակությունը եւ միայն այդ ժամանակ հնարավոր է վստահություն լինի ընտրությունների եւ ընտրված պետական մարմինների նկատմամբ:
Մեկնաբանություն