Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը այսօր նշում են Շուշիի հաղթանակի տոնը: Շուշիի հաղթանակի տոնը որոշակիորեն ստվերել է Հայրենական Մեծ պատերազմի հաղթանակը, որը ոչ այնքան մերն էր, որքան արձանագրվեց մեր ծանրակշիռ մասնակցությամբ: Իսկ Շուշիի հաղթանակը մերն էր, եւ գուցե հենց այդ պատճառով այն որոշակիորեն ստվերեց Մեծ հայրենականի հաղթանակը, ինչը սակայն ամենեւին չի նսեմացնում այդ հաղթանակը կրողների վաստակն ու հերոսությունը: Նրանք էլ պատերազմին մասնակցել են համոզումով, որ դա պետք է առաջին հերթին Հայաստանին, որ իրենք կռվում են Հայաստանի, հետո նոր Խորհրդային Միության համար, կամ Խորհրդային Միության համար կռվելով, իրենք Հայաստանի համար են կռվում: Միեւնույն ժամանակ փաստ է նաեւ, որ ոչ պակաս հայրենասեր հայեր կռվում էին ֆաշիստական Գերմանիայի կողմից, եւ էլի՝ մտածելով, որ դա է Հայաստանի համար նպաստավորը, որ առաջին հերթին Հայաստանին է պետք իրենց կռիվը:
Շուշիի հաղթանակում այդ հակասականությունը կարծես թե չկար: Շուշիի հաղթանակը այսպես ասած միատարր հաղթանակ էր, որ տոնեց հայությունը: Այդ հաղթանակը բեկումնային էր Ղարաբաղի պատերազմի համար, այն թե ռազմավարական, թե հոգեբանական բեկում մտցրեց պատերազմի ընթացքի մեջ ոչ միայն ռազմաճակատում, այլ նաեւ թիկունքում, ինչը էապես փոխեց պատերազմի ընթացքն ու պատկերը:
Բայց, այդ հաղթանակի գրեթե միատարրությունը չեզոքացավ խաղաղության ընթացքում: Գուցե դա ունի բնական հիմքեր, բայց որ այդ հիմքերի վրա կառուցված վերնաշենքը բացարձակապես չի համապատասխանում Շուշիի եւ Ղարաբաղի պատերազմի հաղթանակի թե ռազմա-քաղաքական նշանակությանը, թե հոգեբանական ազդեցությանը, թերեւս անկասկած է:
Բանն այն է, որ այդ հաղթանակը խաղաղության պայմաններում բաժանվեց խիստ բեւեռացված սոցիալական շերտերի: Ընդ որում, այդ բեւեռացվածության ստորին շերտերում հայտնվեցին մարդիկ, ովքեր առավել անմիջական մասնակցություն են ունեցել պատերազմի հաղթանակի կերտմանը: Փոխարենն, այսօր հերսական պլանում են հայտնվել մարդիկ, որոնք Ղարաբաղի պատերազմին լավագույն դեպքում եղել են դիտորդներ, իսկ շատ դեպքերում պարզապես ռազմական բյուրոկրատիա կամ կոմիսիոներ՝ պատերազմական բիզնեսի բաժնետեր:
Խաղաղությունը դաժան գտնվեց հաղթանակի նկատմամբ, խաղաղությունն իր որակով հաղթեց հաղթանակին:
Հայաստանում եւ Ղարաբաղում սոցիալական այդ բեւեռացված շերտավորումը, որ թաքցվում է պաշտոնական պաթետիկ ճառերի եւ խոստումների տակ, դա հաղթանակի պարտությունն է: Հաղթանակի պարտությունն է ամեն մի կեղծված ընտրություն: Հաղթանակի պարտությունն է ամեն մի կոռումպացված, միլիարդատեր դարձած պաշտոնյա: Հաղթանակի պարտությունն է Հայաստանի եւ Ղարաբաղի զինուժում խաղաղ պայմաններում մահացած կամ հաշմանդամ դարձած ամեն մի զինվոր: Հաղթանակի պարտությունն է ամեն մի ֆեոդալ եւ կալվածատեր գեներալ: Հաղթանակի պարտությունն է Սահմանադրության եւ օրենքի ցանկացած խախտում, հաղթանակի պարտությունն է բիզնեսի եւ իշխանության սերտաճման ցանկացած մոնոպոլ կամ օլիգոպոլ դրսեւորում:
Դժբախտաբար, հաղթանակը Հայաստանում ունեցավ քիչ տոն եւ շատ պարտություններ:
Իսկ այդ իրավիճակը էապես փոխելու համար անհրաժեշտ հրատապ, արմատական քայլերի, վերափոխումների փոխարեն, հանրությանը ներշնչվում են կեղծ համոզումներ, թե հաղթանակը փայփայելու եւ պահելու համար պետք է հնարավորինս քիչ խոսել նրա պարտությունների մասին:
Իրականում, այդպես խորանում են պարտությունները, որովհետեւ հաղթանակը միայն տոնելու համար չէ: Հաղթանակը հիանալի մեկնարկային պայման էր ազատության, հավասարության եւ եղբայրության սկզբունքի վրա հայկական պետություններ կառուցելու համար: Բայց կառուցվեցին առավելապես դղյակներ, զվարճանքի եւ ժամանցի օբյեկտներ, ընտրակեղծարարության տեխնոլոգիական կենտրոններ, իսկ զուգահեռ կառուցված պետական բոլոր ինստիտուտներն էլ դրվեցին այդ ամենի պահպանության ծառայության վրա:
Բայց, չնայած այսպես ասած տարբեր ժամանակների “էլիտաների” այդ պահվածքին, այդուհանդերձ Հայաստանում կա հասարակության զգալիորեն առողջ հատված, որն իր անգամ ցաքուցրիվ գոյությամբ հանդիսանում է Հաղթանակի կենդանի կրողը, պահողը, փայփայողը: Պաթետիկ ճառերի եւ բացականչությունների, հաղթանակի յուրացումների եւ պսեվդոհերոսացումների աղմուկի մեջ այդ ծանրակշիռ վաստակն այդքան էլ տեսանելի չէ: Բայց կա, եւ հենց դա է միայն պահում հաղթանակը, եւ հենց դա է պահելու այն նաեւ ապագայի համար եւ ապագայում դարձնելու է առավել կենսունակ:
Մեկնաբանություն