Քանի միլիարդ դոլար է Չինաստանը բաժին հանել Հայաստանին

    • Մեկնաբանություն - 11 Օգոստոսի 2017, 13:15
Հայաստանում Չինաստանի դեսպանատան նոր շենքի հիմնարկեքը դարձավ հանրային զգալի ուշադրության առարկա, ինչի պատճառն այդ շենքի ծավալն է եւ դրա քաղաքական խորհրդանշականությունը: Դեսպանատունը, ինչպես հայտնի է, լինելու է եվրասիական տարածաշրջանում իր մեծությամբ երկրորդը՝ Ռուսաստանում Չինաստանի դեսպանատնից հետո:

Հայաստանում Չինաստանի դեսպանը հայտարարեց, որ նոր դեսպանատունը կտա Հայաստանում ավելի լավ ներկայացված լինելու հնարավորություն:

Կասկածից վեր է, որ աշխարհքաղաքական աճող դերակատարությամբ Չինաստանը, որը գործնականում տարածաշրջանային երկրորդ բեւեռ է, դեսպանատան նոր ծավալներով ավելացնելու է իր տնտեսա-քաղաքական ֆունկցիոնալությունը թե Հայաստանում, թե տարածաշրջանում:

Ինչպիսի՞ դրսեւորումներ կունենա այդ ավելացումը եւ արդյոք դա կենթադրի Հայաստանում չինական ներդրումների աճ տարածաշրջանային նշանակության նախագծերում: Այլ կերպ ասած, քանի՞ միլիարդ դոլար եւ ո՞ր ոլորտում կառաջարկի Հայաստանին Չինաստանը, ինչպես օրինակ Նահանգներն են առաջարկում 8 միլիարդ դոլարի հեռանկար՝ վերականգնվող էներգետիկայի ոլորտում, պայմանով, որ կազատականացվի շուկան եւ կլինի տարածաշրջանային բաց եւ բարձր կոոպերացիա:

Հայաստանը Չինաստանին էլ հետաքրքրում է անկասկած տարածաշրջանային համատեքստում, բայց նաեւ դրանում իր առանցքային դերով, որ պայմանավորված է մի շարք էական թե տնտեսական, թե ռազմա-քաղաքական գործոններով:

Այդ տեսանկյունից առաջնային դիտարկման է արժանի Չինաստանի Մեծ Մետաքսի ճանապարհ նախագիծը, որի երթուղիներից մեկը դիտարկվում է նաեւ Հայաստանը՝ Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Սեւ ծով-Եվրոպա: Չինաստանը, ըստ նախնական տեղեկությունների, մոտ 100 միլիարդ դոլար է նախատեսել այդ Մեծ Մետաքսի ճանապարհ նախագծի համար:

Կարո՞ղ է Հայաստանը հավակնել այդ 100 միլիարդի «իր բաժնին», եւ որքա՞ն կարող է լինել այն: Չինաստանը նախատեսե՞լ է ընդհանրապես Հայաստանի բաժին, թե՞ Հայաստանը դեռ պետք է կարողանա լինել վստահելի գործընկեր, որեւէ բաժնի հավակնելու համար:

Այդ իմաստով հետաքրքիր է մոտ երկու տարի առաջ կապի ու տրանսպորտի նախարար Գագիկ Բեգլարյանի հայտարարությունը Իրան-Հայաստան երկաթուղու հարցում Չինաստանի հետաքրքրության վերաբերյալ: Գագիկ Բեգլարյանը հայտարարել էր, թե Չինաստանի նախագահը «փող է առանձնացրել» այդ երկաթուղու նախագծի համար: Գագիկ Բեգլարյանը 2015 թվականին հայտարարում էր նաեւ երկաթուղու նախագծի հանդեպ չինական մի քանի ընկերությունների հետաքրքրության ու առաջարկների մասին:

Հայաստանը այդ նախագծի հռչակումից հետո առաջիններից մեկը հենց Չինաստանին է ներկայացրել նախագիծը: Ըստ նախնական հաշվարկի, նախագիծը ենթադրում է 3,2 միլիարդ դոլարի ներդրում: Իրանական կողմը հայտարարել է, որ պատրաստ է անհապաղ ձեռնամուխ լինել իր տարածքի հատվածի շինարարության, եթե Հայաստանը կարողանա լուծել սեփական տարածքում շինարարության ֆինանսավորման հարցը:

Ռուսաստանը հրաժարվում է ֆինանսավորել այդ նախագիծը: Եվ եթե մինչ ՌԴ տնտեսության խորքային ճգնաժամը բանն ընդամենը քաղաքական աննպատակահարմարությունն էր, ապա այժմ՝ արդեն նաեւ տնտեսական: Ռուսաստանը պաշտոնապես չի անդրադարձել այդ նախագծին, սակայն Ռուսական երկաթուղիներ ընկերության նախկին նախագահ Յակունինը իր պաշտոնավարման ընթացքում արեց մի հատկանշական հայտարարություն, որ Իրան-Հայաստան երկաթուղին ոչ մի տեղ չտանող ուղի է, պատ:

Ռուսաստանի համար այն իսկապես պատ է, առաջին հերթին քաղաքական իմաստով: Բայց Իրան-Հայաստան երկաթուղին քաղաքական ու տնտեսական կարեւոր ենթակառուցվածք կարող է լինել այլ պետությունների ու սուբյեկտների համար, թեեւ անկասկած է, որ զուտ տնտեսական տեսանկյունից նախագծի գրավչությունը ուժեղ չէ եւ այն կարող է ուժեղանալ գերազանցապես քաղաքական, աշխարհքաղաքական նպատակահարմարության տեսանկյունից:

Այդ նպատակահարմարությունը կարող է լինել, այն կա՝ թե Իրանի, թե հենց Չինաստանի պարագայում, եւ անգամ կարող է լինել Արեւմուտքում: Կա մի խնդիր՝ Հայաստանը կլինի՞ վստահելի գործընկեր այդ հարցում, այսինքն կլինի՞ ինքնիշխան, թե՞ ֆինանսավորելով նախագիծը, այդ երկրները ի վերջո կկանգնեն այն փաստի առաջ, որ ֆինանսավորել են հենց իրենց դեմ ռուսական մի լծակ:

Դա է հարցը, եւ առանձնացված փող ըստ երեւույթին իսկապես կա, օրինակ Չինաստանում, պարզապես չկա համոզում, որ Հայաստանի իշխանությունը գործում է Ռուսաստանի իշխանությունից առանձին:

Ի դեպ, այդ տեսանկյունից հատկանշական է, որ ամիսներ առաջ նոր կառավարությունը լուծարեց կապի ու տրանսպորտի նախարարության այն կառույցը, որը գործնականում ստեղծվել էր Իրան-Հայաստան երկաթուղու կառուցման համար:

Տնտեսական եւ կառավարման օպտիմալության տեսանկյունից հասկանալի է, որ գործնականում առաջընթաց չունեցող նախագծի համար պահել մի կառույցը, որի համար տարեկան հատկացվում է տասնյակ միլիոններ, անընդունելի է:

Մյուս կողմից, կա խնդրի քաղաքական ազդակի կողմը, ու նաեւ հենց այն, թե ինչու՞ Իրան-Հայաստան երկաթուղին մնաց թղթի վրա: Որովհետեւ անիրատեսակա՞ն ծրագիր է, թե՞ որովհետեւ Հայաստանը չի կարողանում բավարար չափով համոզիչ լինել իրենից պահանջվող առանցքային՝ ինքնիշխանության հարցում:

Մյուս կողմից, կա իհարկե հակառակ տարբերակը՝ Հայաստանում այլընտրանքային ներդրումների միջոցով հասնել Հայաստանի այսպես ասած ինքնիշխանության ֆինանսավորման: Նոր դեսպանատան ծավալներն արդյոք ենթադրում են, հանդիսանում են քաղաքական ազդակ այն բանի, որ Չինաստանը կարող է փորձել այդ տարբերակը, այսինքն գալ հակառակ ծայրից՝ տեղ հասնելու համար: Դժբախտաբար Հայաստանում մի շարք իրողություններ շատ առումներով տեղ հասնելու ճանապարհ թողել են թերեւս միայն հակառակ ծայրից:

Ամենաընթերցվածը